Kunstblik • Recensies

Bijna Een Leven, bijna een thuis

Toneelgroep Maastricht toont in Bijna Een Leven hoe de woningcrisis doordringt tot in de haarvaten van ons bestaan. Zorba Huisman regisseert een schrijnende, actuele voorstelling over liefde, eenzaamheid en de prijs van een eigen plek.

Bijna Een Leven gaat over overleven. Over wonen, een plek vinden, wortelen in een omgeving die vijandig lijkt voor wie wil blijven. Over jonge mensen die hun ambities gesmoord zien en hun energie te goeder trouw verspillen aan de zoektocht naar een eigen plek. Over wonen, kortom, als een daad. En over gevangen zitten in een systeem dat steeds minder ruimte laat voor een zelfstandig bestaan.

Yara (Sinem Kavus) en Mido (Adhem Kouta) zijn geliefden wier relatie onder de druk van het dagelijks bestaan bezwijkt. Uit elkaar gaan blijkt eenvoudiger gezegd dan gedaan: de woningmarkt veroordeelt hen tot samenwonen. Terwijl de liefde verdampt, moeten ze noodgedwongen een bestaan blijven delen. ‘Zijn we oké?’, vragen ze elkaar meermaals. Het antwoord laat zich raden.

Regisseur Zorba Huisman weet met minimale middelen een verzengende sfeer van ontreddering op te roepen. Je wordt getuige van de ontmanteling van een relatie in het lekken van een gootsteen, het naar beneden vallen van een stuk plafond. Kleine theatrale ingrepen met groot effect. Het sobere toneelbeeld scherpt de waarneming en maakt ontvankelijk voor de trefzekere tekst van Vera Morina, die weinig uitlegt en juist daardoor aan zeggingskracht wint.

Alles staat op de juiste plek. De draaiende wenteltrap wordt een pregnant beeld voor de neerwaartse spiraal waarin de geliefden terechtkomen. De karigheid schept ruimte voor de verbeelding. Ook de minimalistische muziek van Wytze Minne de Swart draagt daaraan bij.

Morina heeft een rijk stuk geschreven. Over liefde en trouw, afkomst en culturele identiteit, over wat mensen opbouwen en afbreken, wat ze elkaar verschuldigd zijn en wat ze nalaten. Over de hardvochtigheid van een neoliberale tijdgeest waarin alles zijn prijs heeft, zelfs de mogelijkheid ergens thuis te raken. De crisis tussen Yara en Mido is exemplarisch voor de staat waarin ons land verkeert. De buitenwereld dringt hun intimiteit binnen, totdat ook de liefde bezwijkt onder de wetten van schaarste en eigenbelang.

Neem de ruzie over de vloer. Yara wil echt hout, Mido vindt laminaat goed genoeg. Een schijnbaar futiele onenigheid waarin twee levensvisies botsen. Voor Yara vertegenwoordigt parket duurzaamheid, de wens om ergens werkelijk te wonen. Voor Mido is een vloer een vloer. Waarom investeren in iets wat toch nooit van jou wordt? De een verlangt naar wortels, de ander heeft geleerd zich nergens te hechten. Het zijn zulke scènes die je als toeschouwer ongemerkt partij laten kiezen. Ben ik honkvast of footloose? Bouw ik aan een bestaan of houd ik de mogelijkheid open om te vertrekken?

Niet alles overtuigt onmiddellijk. Vooral aanvankelijk voelen de onderlinge irritaties soms gekunsteld. Er worden wat veel spijkers op laag water gezocht, waarbij een verkeerde intonatie alweer aanleiding is voor een woordenwisseling. Herkenbaar, zeker, maar ook voorspelbaar. Na een kwartier krijgt de voorstelling vleugels en vallen de verhoudingen op hun plaats.

Daarbij speelt Jack Wouterse een cruciale rol. De oudgediende brengt met zijn laconieke, bijna achteloze spel lucht in de voorstelling, terwijl hij in zijn drie rollen telkens de ellende vergroot. De makelaar die van schaarste een verdienmodel maakt, de presentator zonder ruggengraat bij wie principes gemakkelijk wijken voor eigenbelang, en ten slotte de vader van Yara, die de schaduwzijde belichaamt van een boomergeneratie die het eigen geluk tot hoogste levensdoel lijkt te hebben verheven.

Het gesprek tussen vader en dochter behoort tot de pijnlijkste momenten. Zij herinnert hem aan de keren dat hij haar liet vallen. En opnieuw kiest hij voor zichzelf. Liever begint hij op zijn oude dag met zijn spaargeld een nieuw leven in Albanië dan zijn dochter te helpen. Zijn vrijheid wordt betaald met haar onzekerheid. Hier raakt het generatieconflict aan iets wezenlijkers: de eenzaamheid van mensen die nergens meer op kunnen terugvallen.

Het spel van Kavus en Kouta is flonkerend, bij vlagen hartverscheurend. Huisman, die eerder met Longen een vergelijkbare botsing tussen persoonlijke verlangens en maatschappelijke omstandigheden onderzocht, toont zich een regisseur met oog voor de menselijke maat. Bijna een leven heet een tragikomedie, maar de tragiek overschaduwt de lichtvoetigheid.

Uiteindelijk gaat deze voorstelling over veel meer dan woningnood. Over een samenleving waarin ieder zijn eigen perspectief tot uitgangspunt neemt en de ander gaandeweg uit beeld verdwijnt. En onvermijdelijk dringt zich de vraag op: hoe ver ga ik voor mijn eigen geluk? Laat ik daarbij de ander stikken? Ben ik nog voldoende verschillig?

Een onbarmhartig systeem brengt onbarmhartige mensen voort. Wie geld heeft, kan wonen, wortelen, leven. Wie dat geluk ontbeert, leidt bijna een leven.

Gezien op 15 oktober 2026 in de Bordenhal Maastricht

Meer artikelen